شناسه خبر : 116107
تاریخ ارسال : ۲۰ تیر ۱۳۹۷ - ۱:۳۵ ق٫ظ

اقتدار بازار در جهان سرمایه‌داری

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

دال مرکزی سیاست «قدرت»، دال مرکزی جامعه‌شناسی «جامعه مدنی» و دال مرکزی اقتصاد «بازار» است. باید مؤلفه‌هایی که به بازار قدرت می‌دهد را شناخت. اینکه چه مکانیزم‌هایی در اقتصاد جهانی حاکم است؟ قطب‌های اقتصادی بر اساس چه منطقی رشد و گسترش می‌یابند؟ و…
به نظر می‌رسد به دنبال جهانی شدن و شکل‌گیری اقتصاد جهانی، «بازار» در دنیای مدرن نسبت به عصر پیشامدرن قدرت بیشتری یافته است. در توضیح این امر، به مقایسه اقتصاد در دنیای پیشامدرن و مدرن خواهم پرداخت.
اگر بازار را در معنای سنتی کلمه در نظر بگیریم، می‌توان آن را تجارتی دانست که بر مبنای شاخصه‌های رو در رو، شخصی و داد و ستد کمتر «پولی» و بیشتر «کالایی» شکل گرفته است و از بازاریان تصویر یک قشر محافظه‌کار در ذهن تداعی می‌شود. بازاریان معمولاً قشری مذهبی محسوب می‌شدند که با روحانیت ارتباط وثیقی داشتند و روحانیون شاخصه‌های معامله اسلامی را برای آنان تنظیم می‌کردند. این خویشاوندی مادی و معنوی برای بازاریان، جهان‌بینی خاصی را هم رقم زده بود و معمولاً بازارها، داخلی و کمتر بین‌المللی بود و اگر هم بود در حوزه‌های بسیار کوچکی توسط کلیمیان و ارامنه صورت می‌گرفت.
بنابراین، اقتصاد در دوره پیشامدرن با «دین» گره می‌خورد. اما در دوران مدرن و پس از دوران تجدد، به تدریج بازار معنای دیگری به خود می‌گیرد؛ خصوصاً بعد از صنعتی شدن ایران. به عنوان مثال از دهه ۱۳۴۰ به بعد که صنعتی شدن در ایران تسریع شد، بازار به عنوان «مارکت» در مفهوم و کارکرد جدیدی ظاهر شد؛ بویژه بعد از انقلاب ایران و وارد شدن به پروسه اقتصاد جهانی.
مؤلفه‌ای که به بازار در دنیای مدرن قدرت داد، گره خوردن آن با «حوزه عمومی» و «امر اجتماعی» بود؛ به تعبیری، بازگشت به همان مفهوم بنیادین اقتصاد. اقتصاد در معنای بنیادینش برگرفته از مفهوم «اکونومی» است. اکونومی در زبان یونانی از دو عنصر گرفته شده است؛ «آیکو» به معنای خانه یا کشور و «نوموس» به معنای قانون، قاعده و هنجار. بر این اساس، اقتصاد فقط پول در آوردن نیست بلکه خود مبتنی بر یک «بینش» است؛ بینشی که مبتنی بر فهم قوانین حاکم بر بازار و زندگی اجتماعی مردم است.
اگر کسی این «بینش اقتصادی» را به عنوان یکی از مؤلفه‌های تحکیم‌کننده زندگی اجتماعی در نظام سرمایه‌داری نفهمد، مؤلفه‌های قدرت بازار را به همان فهمی تقلیل می‌دهد که از اقتصاد و بازار در دنیای پیشامدرن دارد. در حالی که اقتصاد در جهان پسامدرن و نظام سرمایه‌داری متأخر منطق خاص خود را دارد و آن منطق را باید در ارتباط با «امر اجتماعی» دید. اگر کسی این را نفهمد و بخواهد اقتصاد را ذیل امر فقهی، سیاسی و رویکردهای پیشامدرن درک کند، نمی‌تواند به بازار، مؤلفه‌های قدرت‌بخش مدرن را تزریق کند و به تدریج امر اقتصادی تضعیف می‌شود.
تضعیف «امر اقتصادی» تضعیف «امر اجتماعی» را نیز به دنبال دارد و دلیل این امر، درهم تنیدگی اقتصاد با امر اجتماعی است؛ بنابراین، کوچک‌ترین امری که بستر و زمینه تضعیف نهاد اقتصادی را منجر شود، خواه‌ناخواه «امنیت روانی» مردم را نیز به چالش می‌کشد.
برای اینکه بتوانیم مکانیزم‌های اقتصاد را تقویت کنیم، باید فهم‌مان را از «بازار» به مثابه امری سنتی تغییر دهیم و اقتصاد را یک امر مجزا از جامعه نبینیم. چراکه اقتصاد یکی از مؤلفه‌های مقوم امر اجتماعی است. اقتصاد به معنای هنجارها، نرم‌ها و رفتارهایی است که می‌تواند تدبیر و حکمروایی را در جامعه ارتقا دهد.

 سیدجواد میری

 

خطِ اعتدال: انتشار یادداشت های دریافتی لزوما به معنای تایید محتوای آن نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه‌ای منتشر می‌شود.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

اخبار مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کليه حقوق اين سايت متعلق به پایگاه خبری تحلیلی خطِ اعتدال بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلا مانع است.

بالا