شناسه خبر : 180902
تاریخ ارسال : ۱۱ خرداد ۱۴۰۰ - ۷:۱۳ ب٫ظ

شفافیت بودجه؛ سنتی که نوبخت پایه گذاری کرد


شفافیت بودجه؛ سنتی که نوبخت پایه گذاری کرد

شفافیت بودجه درحالی از سوی ایرانیان به عنوان یکی از مهم ترین و اساسی ترین دستاوردهای دولت های روحانی مطرح شده که محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه نقش کلیدی در پایه گذاری این سنت حسنه حکمرانی خوب داشت.
در روزهای اخیر ایرانیان در شبکه های اجتماعی دست به ابتکار جالبی زدند. آنان با هشتگ های «روحانی متشکریم» یا «بدرقه باشکوه روحانی» پیشاپیش دولت اعتدالی خود را بدرقه کردند. این دسته از ایرانیان که پرشمار هم بودند، با اشاره به اینکه دولت های یازدهم و دوازدهم ضعف های غیرقابل کتمانی هم داشت، اما دستاوردهایی داشت که نمی توان از آن چشم پوشی کرد. یکی از دستاوردهایی که بسیار از سوی ایرانیان تکرار شد، شفافیت بودجه بود. آنان تا آنجا پیش رفتند که گفتند شفافیت بودجه برای اولین و آخرین بار در این دولت تکرار شد و دیگربار محقق نخواهد شد. اما این گزاره چندان دقیق به نظر نمی رسد.
شفافیت بودجه به معنای فرایندی است که طی آن، دخل و خرج عمومی کشور در منظر و مرعای ملت قرار می گیرد و مردم با سهولت، مشاهده خواهند کرد که چه میزان از منابع، تحت چه عنوانی، به کدام نهاد یا بخش واگذار می شود. آنان همچنین مشاهده می کنند که این نهادها، براساس چه سازوکاری این منابع را هزینه می کنند و چه نهادهایی مالیات پرداخت کرده و چه کسانی از مالیات معاف هستند.

در دولت حسن روحانی بود که بودجه از پستوهای سیاست خارج شد و در پیشگاه ملت ایران گسترده شد. این مساله از این رو حیاتی است که دولت بابت این امر فشارهای زیادی را متحمل شد، زیرا شفافیت بودجه، سازوکارهای اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی ایران را آشکار کرد، یک اقتصاد سیاسی پیچیده و تو در تو که بسیاری، اساسا نفع خود را در مکتوم ماندن این سند دخل و خرج می یافتند.
به همین دلیل است که شفافیت بودجه، صرفا یک امر سیاسی نیست، بلکه یک انقلاب نهادی هم در حوزه اقتصاد سیاسی و هم در زمینه اصلاح حکمرانی است.
همه ناظران بر این عقیده اند که این اتفاق در دولت روحانی رخ نمی داد، اگر مدیری با شهامت سیاسی، پاکدستی اقتصادی و تنزه کارنامه اجرایی و مدیریتی همچون محمدباقر نوبخت در راس سازمان برنامه و بودجه قرار نمی گرفت. زیرا کسی می تواند در مسیر شفافیت گام بردارد یا آن را عملی کند که خود، بیمی از شفافیت و فشارهای سیاسی و اقتصادی نسبت به خود نداشته باشد.

برملاشدن جدول شماره ۱۷ که در آن منابع قابل توجهی از منابع عمومی به نهادهای خصوصی واگذار می شد، برجسته ترین اقدام در حوزه شفاف سازی بودجه بود. شفاف شدن منابع و هزینه های دولت، مشخص شدن منابع دولت، آشکارشدن معافیت های گوناگون در بودجه، تبیین معافیت ها، تعرفه ها و آیین نامه هایی که صرفا به نفع بخش های خاصی از جامعه است، از دیگر اقدامات محمدباقر نوبخت در شفافیت بودجه بود. امروز همه ایرانیان نطق نوبخت در دفاع از بودجه ۱۴۰۰ را به خاطر دارند که او در مجلس، تصمیمات این نهاد برای واردات خودروهای لوکس را زیر سوال برد. همچنان که به دلیل سازوکارهای تعریف شده از سوی تیم اقتصادی دولت، به ویژه نوبخت و همکاران او بود که ایرانیان دریافتند قرار است میلیاردها تومان از منابع عمومی، به اسم فعالیت در شبکه های اجتماعی به صداوسیما تعلق گیرد

نمونه های بسیار دیگری را هم می توان در زمینه شفافیت بودجه عنوان کرد، اما مهم تر از شمردن تک تک این موارد، اشاره به این واقعیت است که نفس شفافیت بودجه و تبدیل کردن آن به یک رویه حکمرانی، دستاوردی به غایت مهم و حیاتی است که نوبخت، البته با حمایت حسن روحانی به آن دست یافت.
این امر را می توان به مثابه یک نقطه حساس یا نقطه عطف دانست، نقطه ای حساس و سرنوشت ساز که طی آن، فرایند تدوین و تصویب بودجه به مرحله ای رسیده است که دیگر قابل بازگشت به گذشته نیست. به عبارت دیگر، هرچند برخی از ایرانیان نگران هستند که دولت آینده، از مساله شفافیت بودجه عقب نشینی کند و بار دیگر مردم را برای آگاهی از دخل و خرج کشور نامحرم تلقی کند، اما واقعیت این است که مسیر طراحی شده از سوی نوبخت، غیرقابل بازگشت است و هر دولتی با هر مسلک و سلیقه سیاسی و اداری که روی کار بیاید، ناچار است که در همین شاهراه حکمرانی حرکت کند.
باز هم به عبارت دیگر، شفافیت بودجه، از امری استثنایی، به یک قاعده حکمرانی در کشور تبدیل شده است. و این کاری است که نوبخت، با حمایت ارکان نظام به آن مبادرت کرد.
اگر به خاطر بیاوریم که «ماکس وبر» برجسته ترین جامعه شناس تاریخ این رشته، بودجه را عالی ترین نقطه نمایش میزان حرفه ای بودن دولت قلمداد کرد، می توانیم به اهمیت تاریخی کار نوبخت پی ببریم. زیرا، وبر معتقد بود که جدای از شعارها، این سند بودجه است که به دقیق ترین شکل ممکن، نشان می دهد که دولت ها از چه میزان عقلانیت و دانش و توان حکمرانی برخوردارند.

از این رو است که کار نوبخت را باید زاویه ای، در مسیر حرکت حکمرانی به سمت بهبود و اصلاح دانست.

 


اخبار مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کليه حقوق اين سايت متعلق به پایگاه خبری تحلیلی خطِ اعتدال بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلا مانع است.

بالا