خطِ اعتدال

نگاهی به تازه‌ترین یافته‌های محققان از شدت انتشار بیماری کووید-۱۹ در شرایط مختلف

کد خبر: 169634 | تاریخ خبر: ۱۳۹۹/۰۶/۲۲ - ۱۱:۲۲:۵۰
نگاهی به تازه‌ترین یافته‌های محققان از شدت انتشار بیماری کووید-۱۹ در شرایط مختلف
ثانیه‌شمار انفجار کرونـا
رفتن به ساحل دریا، مراسم عروسی، کنسرت و هر رویدادی که افراد بسیاری در آن حضور دارند، حالا دیگر یک اتفاق مشابه را می‌تواند رقم بزند و آن نرخ انتشار بسیار بالای ویروس کروناست که گاهی از آن با عنوان «اَبَر انتشار» (Superspreading) یاد می‌شود. این نوع انتقال ویروس زمانی رخ می‌دهد که تنها یک فرد آلوده بتواند ویروس را به تعداد بسیار زیادی از افراد منتقل کند. هنوز همه متخصصان ویروس‌شناسی و همه‌گیرشناسی، اطلاق واژه ابر انتشار به ویروس عامل بیماری کووید-۱۹ را نپذیرفته‌اند، اما نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد یک فرد مبتلا به ویروس کرونا می‌تواند شش نفر یا بیشتر را بیمار کند. اگر علت سرعت انتقال این بیماری را به‌درستی درک کنیم، شاید بتوانیم ویروس کرونا – که دنیا را گرفتار خود کرده است – مهار کنیم و جلوی موج بعدی آلودگی‌ها را بگیریم.

 

ماه‌هاست که از نرخ یا عدد شیوع (که با حرف لاتین R نشان داده می‌شود) ویروس کرونا صحبت می‌شود. این عدد که با عبارت «عدد سرایت پایه» هم شناخته می‌شود، برای سنجش مقدار گسترش یک بیماری خاص به ‌کار برده می‌شود و منظور تعداد متوسط افرادی است که به‌وسیله یک فرد بیمار، آلوده می‌شوند.
مثلا، وقتی گفته می‌شود نرخ شیوع ۵/۳ است، یعنی این‌که صد فرد مبتلا به ویروس کرونای جدید می‌توانند ۳۵۰ نفر دیگر را مبتلا کنند. این ۳۵۰ نفر هم به‌نوبه خود موجب آلودگی ۱۲۲۵ نفر دیگر خواهند شد. وقتی این نرخ بالاتر از یک باشد، موارد ابتلا به ویروس کرونا در یک جامعه که از ایمنی لازم برخوردار نیست، به‌صورت تصاعدی افزایش می‌یابد. قبل از اعلام قرنطینه در بریتانیا، نرخ شیوع این ویروس رقمی بین دو و سه تخمین زده شده بود.
 پارامتر پراکندگی در کنار نرخ شیوع ویروس
اکنون در بررسی‌ها مشخص شده که در تعداد موارد ابتلای جدیدی که هر فرد آلوده موجب می‌شود، تغییراتی رخ داده است. شرایط جدید را می‌توان با پارامتر پراکندگی (K) نشان داد.
در واقع عوامل بیماری‌زای مختلف به روش‌های متعددی پراکنده می‌شوند که این شکل از پراکندگی در جامعه آماری با عنوان پارامتر پراکندگی شناخته می‌شود. هرچه مقدار این عدد کمتر باشد، نشان می‌دهد تعداد کمی از افراد مبتلا، توانایی آلوده‌ کردن تعداد بسیار زیادی از افراد جامعه را دارند.
هر دو عدد نرخ شیوع و پارامتر پراکندگی می‌تواند چگونگی انتشار کووید-۱۹ در یک جامعه را به‌خوبی به تصویر بکشد. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد هنگام گسترش ویروس کرونا از بهمن سال گذشته از چین به سایر کشورها، پارامتر پراکندگی ۱/۰ بوده است که عدد بسیار کوچکی است و محققان براساس این عدد تخمین می‌زنند که فقط ۱۰ درصد افراد بیمار توانسته‌اند ۸۰ درصد از افراد دیگر را به این ویروس آلوده کنند.
در حالی‌که بقیه افراد مبتلا ویروس کرونا را به کسی منتقل نکرده‌اند یا موجب بیماری تنها یک نفر شده‌اند.
بنابراین بنا به گفته بسیاری از محققان، از جمله محققان دانشکده بهداشت و طب لندن باید برای ویروس کرونای جدید از واژه «اَبَر انتشار» استفاده کرد. به عبارت دیگر استفاده از این واژه برای میکروب‌هایی ضروری است که در سطح عالم‌گیری (پاندمی) است.
 ابرناقل‌هایی مانند «مِری حصبه»
در سال ۱۲۸۵ شمسی/ ۱۹۰۶ میلادی در پی شیوع بیماری حصبه در برخی از خانواده‌های ثروتمند در نیویورک، محققی مامور کشف علت این مشکل شد. این بیماری بیشتر در زاغه‌نشین‌های ایالات متحده شایع شده بود. پس از بررسی‌ها مشخص شد «مری ملون» آشپزی اهل ایرلند که در خانه‌های ثروتمندان کار می‌کرد، بدون این‌که خود بیمار باشد، ناقل بیماری حصبه بوده است. او نخستین بیمار صفر شناخته‌شده در تاریخ است که توانست ۵۱ نفر را در مدت زمان کمی آلوده کند. به این ترتیب این بیماری در آن زمان به نام «مِری حصبه» شناخته شد. گفتنی است «بیمار صفر» نخستین انسان بیماری است که گفته می‌شود به نوعی بیماری ویروسی یا میکروبی آلوده شده است.
اکنون هم در بیشتر کشورها، افراد بسیاری هستند که بدون داشتن علائم بیماری ویروس کرونا، ابرناقل این ویروس هستند. مثلا در جریان یک بررسی مشخص شد در یک برنامه گروه کر در ایالت واشنگتن آمریکا که ۶۱ شرکت‌کننده داشت، یک فرد آلوده توانسته تقریبا ۵۲ نفر دیگر را مبتلا کند.
اما وقتی پزشکان نزدیکان افرادی را که در ردیف دوم ابتلا به بیماری قرار گرفته بودند را با دقت تحت نظر گرفتند، متوجه شدند فقط ده مورد ابتلای بیشتر در میان این افراد وجود دارد. به نظر می‌رسد، چیزی متفاوت از نظر کیفی در آن شب اتفاق افتاده است. اما چه اتفاقی؟
همان‌طور که در نمونه مری حصبه گفته شد، انتشار خوشه‌ای بیماری در انواع بیماری‌های دیگر مانند ایدز، سل و حصبه رخ داده است. در این بیماری‌ها یک فرد می‌توانسته تعداد بسیاری از افراد دیگر را آلوده کند. درواقع با بررسی‌های بیشتر به نظر می‌رسد، یک عامل زیستی در این میان نقش داشته باشد. به‌طوری‌که آن عامل باعث می‌شود یک فرد بیمار در مقایسه با دیگران، توانایی بیشتری در انتقال میکروب‌های خود به اطرافیانش داشته باشد. در واقع چنین فردی تعداد بالایی از عوامل بیماری‌زا را در بدن خود دارد.
ویروس کووید-۱۹ بار انتشار زیادی دارد و می‌تواند نقش خود را در بیماری‌زایی به‌خوبی بازی کند. در ضمن این ویروس هنوز به اندازه کافی مورد بررسی قرار نگرفته و محققان حتی برای شروع تحقیقات، روش آسان و مناسبی در اختیار ندارند. یکی از محققان دانشگاه هنگ‌کنگ می‌گوید: «حتی با بررسی بار ویروسی موجود در بزاق افراد، نمی‌توان به مقدار واقعی آنها پی برد؛ زیرا تعداد آنها به‌اندازه ویروس‌هایی نیست که از طریق تنفس از دهان خارج می‌شود. شاید مجبور باشیم از هوای اطراف بیمار هم نمونه‌گیری کنیم.»
شرایط انتشار ویروس هم مانند زیست‌شناسی آن به‌ نظر مهم می‌آید و بررسی‌ها نشان داده برخی از موارد انتشار بیماری در مناطق مختلف به یک صورت بوده و شرایط یکسانی داشته‌ است.
محققان دانشگاه هنگ‌کنگ در چین به بررسی افراد در تماس با ۱۰۳۷ نفر که به ویروس کرونا مبتلا شده بودند، پرداختند و دریافتند پارامتر پراکندگی (K) 45/0 و بیشتر از عددی است که قبلا تخمین زده بودند. اما در این وضعیت هم فقط ۲۰ درصد افراد مبتلا می‌توانند موجب آلودگی ۸۰ درصد افراد شوند.
در بررسی‌های بیشتر این تیم تحقیقاتی نیز مشخص شد، شدت انتشار این ویروس زمانی‌که افراد در محیط‌های بسته و نزدیک به یکدیگر قرار دارند، بسیار افزایش می‌یابد و این ویروس ویژگی‌های یک ویروس ابر انتشار را پیدا خواهد کرد.
 روش پیشگیری از گسترش ویروس کرونا
بنابه گفته محققان، در حال حاضر فضاهای بیرون، امن‌تر از فضاهای سرپوشیده هستند. همچنین حضور در مکان‌هایی که افراد کمتری در آنجا هستند، قطعا ایمن‌تر از مکان‌هایی است که پررفت‌ و آمدند.
در ضمن همواره به یاد داشته باشید حضور در مکان‌های شلوغ تفریحی یا هر جایی‌که مردم با صدای بلند با یکدیگر صحبت می‌کنند، شدت ابتلا را در میان افراد بالا می‌برد.
البته این توصیه‌ها جدید نیست، اما تکرار آنها باعث می‌شود، همه ما به وضعیت و شدت بیماری‌زایی ویروس کووید-۱۹ و چگونگی انتشار آن بیشتر توجه کنیم و با رعایت موارد احتیاطی، جلوی ابتلای خود و اطرافیان‌مان به ویروس کرونا را بگیریم یا حداقل از قرار گرفتن در محیط‌های پرخطر پرهیز کنیم.
در ضمن توجه به چگونگی انتشار ویروس کرونای جدید کمک می‌کند تا بتوانیم آن را راحت‌تر مهار کنیم. مثلا، محققان بریتانیایی در بررسی کشورهای سراسر دنیا و روش برخوردشان با این همه‌گیری، به این نتیجه رسیدند که فقط هشت خوشه از ۲۰۱ خوشه از افراد بیمار، در مدرسه مبتلا شده بودند و در ابتدای همه‌گیری این ویروس، بستر بالقوه‌ای برای افزایش آلودگی‌ها بودند.
شناسایی خوشه‌های افراد بیمار در لحظه می‌تواند به کار ردیابی افراد بیماری که ناقل هستند، کمک کند. با این روش می‌توان جلوی شیوع بیشتر کووید-۱۹ را گرفت.
منبع: New Scientistلزوم توجه به شرایط انتشار گسترده ویروس کرونا
در مطالعات محققان مشخص شده است تجمع‌ها و گردهمایی‌های گسترده، خیلی بیشتر از محیط‌های کاری یا خانه می‌تواند تعداد افراد آلوده را افزایش دهد. انتشار وسیع این ویروس و بیماری‌زایی آن به‌شکل خوشه‌ای که افراد بسیاری را گرفتار خود می‌کند معمولا در مراسمی همچون عروسی، کنسرت، ترحیم و… رخ می‌دهد.
این خطر حتی وقتی افراد با صدای بلند با یکدیگر صحبت می‌کنند، مانند آواز خواندن یا فریاد کشیدن بیشتر می‌شود. زیرا در جریان صحبت کردن با صدای بلند، حجم هوایی که از شش‌های افراد مبتلا بیرون می‌آید، بیشتر می‌شود.
از طرفی محققان دانشگاه استرثکلاید انگلستان می‌گویند توجه به شرایط فعلی و انتشار این ویروس، حتی در این زمان که موارد ابتلا در بیشتر کشورها رو به کاهش است، مهم‌تر هم شده است.
پیشگیری از انتشار بالای ویروس در اوایل یک همه‌گیری بسیار مهم است. به این ترتیب جلوی ابتلای تعداد زیادی از افراد به بیماری گرفته می‌شود. هر زمان هم که از موارد ابتلا کاسته می‌شود، باید جلوی موج بعدی همه‌گیری گرفته شود.